http://multimedia.biol.uoa.gr/2007-2008/SynedrioPerivallonds/mouses.jpg
Καλώς ήλθατε στο ιστολόγιο "e-Tαξίδι στην Καινή Διαθήκη",
το οποίο συνιστά μια δυναμική η-τάξη των μαθημάτων Καινής Διαθήκης
που διδάσκω στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Καλή περιήγηση !!!

Σωτήριος Δεσπότης


fluid_icon_facebook_v01_256Despotis Sotirios

Email Ussotdespo@yahoo.gr
7:49 π.μ.

Το πρώτο Iωάννειο colloquium: Colloquium Ioanneum 2013: Το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο Πάτμος, 12-14 Σεπτεμβρίου 2013






Με πρωτοβουλία του καθηγητή της Καινής Διαθήκης και Πηγών του αρχικού Χριστιανισμού Jan van der Watt (του Πανεπιστημίου Radboud στο Nijmegen της Ολλανδίας) και τη συνδρομή από ελληνικής πλευράς του αναπλ. καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ κ. Σωτηρίου Δεσπότη διοργανώθηκε το πρώτο Ιωάννειο Colloquium στην Πάτμο, από 12 έως 14 Σεπτεμβρίου 2013. Σε αυτό συμμετείχαν δεκαπέντε από τους πλέον ειδικούς ερευνητές παγκοσμίως στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο. Οι εργασίες του περιελάμβαναν διαλέξεις και συζητήσεις στην αγγλική και τη γερμανική γλώσσα. Το ξεκίνημα μιας τέτοιας σειράς ειδικών επιστημονικών συνεδρίων για έρευνα και μελέτη της θεολογικής σκέψης του Ιωάννη με την ονομασία «Colloquium Ioanneum» από «το νησί της Αποκάλυψης», όπως αποκαλείται η Πάτμος, μας φέρνει στη σκέψη ένα άλλο ξεκίνημα, που έγινε στο ίδιο νησί, τη συνάντηση βιβλικών θεολόγων των Πανεπιστημίων Αθηνών και Θεσσαλονίκης (Πάτμος, 24-28 Σεπτ. 1975), που είχε ως θέμα «Ο Ιωάννης: Τα εν τη Κ.Δ. έργα του και η θεολογική του σκέψις» (ΔΒΜ 4/1976: 1-145· και αναδημ. στο Εισηγήσεις A΄, B΄, Γ΄ Συνάξεων Ελλήνων Βιβλικών Θεολόγων Πανεπιστημίων Αθηνών & Θεσσαλονίκης, Αθήνα: «Άρτος Zωής», χ.χ., 1-145), και την αφετηρία των Συνάξεων Ορθόδοξων Βιβλικών Θεολόγων με σκοπό την εξέταση φιλολογικών, ιστορικών, ερμηνευτικών και θεολογικών προβλημάτων ενός ή περισσότερων βιβλίων της Καινής Διαθήκης.
Το άνοιγμα του Ιωάννειου Colloquium έγινε την Παρασκευή 13/9 από τον Κοσμήτορα στη Θεολογική Σχολή McAfee της Αμερικής R. Alan Culpepper, ο οποίος καλωσόρισε αρχικά τους συμμετέχοντες και στη συνέχεια αναφέρθηκε στον σκοπό της σύγκλησης του συνεδρίου και στο θέμα του. Εν συνεχεία έλαβε τον λόγο ο καθηγ. J. van der Watt και ως διοργανωτής έθεσε τις κατευθυντήριες γραμμές για το Colloquium Ioanneum.
Οι επιστημονικές διαλέξεις διαρθρώθηκαν επάνω σε δύο κεντρικούς άξονες, τη μελέτη του Προλόγου και το φιλοσοφικό υπόβαθρο του κατά Ιωάννην ευαγγελίου. Πρώτος εισηγητής ήταν ο αναπλ. καθηγ. Σωτήριος Δεσπότης με θέμα «Τα πρώτα λόγια του Ιησού στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο και ο σχηματισμός του κύκλου των μαθητών του». Θέτοντας ως motto τον λόγο του Ιησού «ἔρχεσθε καὶ ὄψεσθε», εστίασε την προσοχή του στη θεολογική κατανόηση της προσωπικής στιχομυθίας μεταξύ του Ιησού και των δύο μαθητών, καθώς επίσης και των ευρύτερων διαστάσεών της, όπως λ.χ. της ελεύθερης ακολουθίας των μαθητών (εν αντιθέσει προς το «δεῦτε ὀπίσω μου» της Συνοπτικής παράδοσης), της χριστολογικής πρόρρησης του Βαπτιστή, της μοναδικότητας της «ἐκ τοῦ Θεοῦ» γέννησης δια του Πνεύματος, της στροφής-μετάνοιας για τη νέα φάση της ιστορίας της οικονομίας, της αποκάλυψης του Ιησού όχι ως επίγειου Μεσσία-βασιλιά των Ιουδαίων, αλλά ως Υιού του ανθρώπου κ.ά.
Ακολούθησε η εισήγηση του καθηγ. R. Alan Culpepper με θέμα «Ιωάν. 1:1-18: Ένα θεολογικό προλεγόμενο σε πέντε κινήσεις. Ο αρχικός καλοδουλεμένος και ποιητικός Πρόλογος του κατά Ιωάννην το διαφοροποιεί από τα άλλα Ευαγγέλια. Πέρα από την αναφορά στις θέσεις των R. Schnackenburg, R. Brown και R. Bultmann, κατά τον εισηγητή εδώ αποκαλύπτονται πέντε θείες πρωτοβουλίες: Το έργο της δημιουργίας δια του Λόγου (στ. 3), η νομοδοσία δια του Μωυσέως (στ. 17), η αποστολή του Ιωάννη του Βαπτιστή (στ. 6-8.15), ο ερχομός του φωτός (στ. 9) / η σάρκωση του Λόγου (στ. 14) και η γέννηση των τέκνων του Θεού (στ. 12-13). Στο τελευταίο μέρος, ο Culpepper προέβη σε μια σύνθεση που ανέδειξε τη σπουδαιότητα και σταθερότητα της πρωτοβουλίας του Θεού σε σχέση με τη δημιουργία και την ανθρωπότητα στο ευαγγέλιο του Ιωάννη. Ο δε Πρόλογός του θα αποτελεί τη «λυδία λίθο» για την ερμηνεία του Ευαγγελίου.
Το μεσημέρι της ίδιας μέρας πραγματοποιήθηκε προσκυνηματική επίσκεψη και ξενάγηση στην Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου και ξενάγηση στο Καθολικό, στη Βιβλιοθήκη, στο Εκκλησιαστικό Μουσείο και στα εργαστήρια συντήρησης.
Τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου, Σάββατο 14/9 ο ομότ. καθηγ. William G. Loader (του Πανεπιστημίου Murdoch της Αυστραλίας) εισηγήθηκε το θέμα «Η σημασία του Προλόγου για την κατανόηση της σωτηριολογίας του Ιωάννη». Η περί σωτηρίας διδασκαλία παραμένει κατά τον Loader ένα επίμαχο ζήτημα στο Δ΄ Ευαγγέλιο, καθώς ορισμένοι τονίζουν τον εξιλαστήριο χαρακτήρα του θανάτου του Χριστού ως το καίριο σημείο της σωτηριολογίας, ενώ άλλοι τον θεωρούν ως κάτι δευτερεύον ή περιθωριακό μπροστά στην αποκαλυπτική λειτουργία των γεγονότων του σταυρού. Αν και η σωτηριολογία στον Ιωάννη είναι μια απρόσφορη κατηγορία, ωστόσο το απόλυτα σωστικό γεγονός είναι η ζωή του Θεού που προσφέρθηκε δια του Λόγου του για να καταστήσει γνωστό το δώρο της ζωής, της αιώνιας ζωής ως παροντικής σχέσης με τον Θεό.
Ακολούθησε η 4η εισήγηση από τη λέκτορα Catrin Williams (του Πανεπιστημίου Bangor της Ουαλίας) με θέμα «(Μὴ) Ὁρᾶν τὸν Θεόν στον Πρόλογο και σε ολόκληρο το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο». Τα βασικά ερωτήματα που τέθηκαν σχετίζονται με το ότι κανείς ποτέ δεν είδε τον Θεό (1:18), και με τον ισχυρισμό του Ιησού ότι είναι ο μονογενής Υιός του Θεού (8:38 κ.ά.), πράγμα που στρέφει τους Ιουδαίους εναντίον του. Ο Μωυσής παρουσιάζεται ως μεσίτης του Θεού, ο οποίος κατά τη θεοφάνεια συνομιλεί πρόσωπον προς πρόσωπον μαζί του, χωρίς να τον βλέπει (Εξ 30:20). Ο δε Ησαΐας βλέπει την ερχόμενη δόξα του επίγειου Ιησού. Είναι φυσικό ότι διαφορετικό πράγμα είναι η ταυτότητα του Θεού από ό,τι οι άνθρωποι μπορούν να συλλάβουν.
Ο καθηγ. Ruben Zimmermann (της Ευαγγελικής Θεολογικής Σχολής του Mainz) εισηγήθηκε το θέμα «Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ως χαρακτήρας στον Πρόλογο και το υπόλοιπο του Δ΄ Ευαγγελίου». Η διάρθρωση του κειμένου του βασιζόταν στις έννοιες «χαρακτήρας» και «απεικόνιση του χαρακτήρα», δηλ. στην προσωπικότητα του χαρακτήρα. Ξεκινώντας από το Ιω 1:6-18, εξέτασε τη μορφή του Ιωάννη (του Βαπτιστή, αν και δεν είναι βαπτιστής στο Δ΄ Ευαγγέλιο), τις αφηγηματικές σκηνές, τις κειμενικές αναφορές και τις αλληλεπιδράσεις του. Ακολούθησε η παρουσίαση των χωρίων Ιω 1:19-36· 3:23-30.31-36· 5:31-38· 10:40-41 και ο χαρακτηρισμός του, όπου εμφανίζεται το παράδοξο η «εξέλιξη» αυτού του χαρακτήρα να συνίσταται στην επιτυχημένη εξαφάνισή του.
Το απόγευμα της δεύτερης μέρας του συνεδρίου ξεκίνησε με την εισήγηση του αναπλ. καθηγητή Χρήστου Καρακόλη της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «Ο Πρόλογος ως βάση για τη λειτουργία της δραματικής ειρωνείας στην ιωάννεια αφήγηση». Τόνισε ιδιαίτερα ότι η θεολογική προσέγγιση του Προλόγου συνιστά τον άξονα για την κατανόηση της δραματικής ειρωνείας σε διάφορα επίπεδα στις αφηγηματικές διηγήσεις ολόκληρου του Δ΄ Ευαγγελίου για να πείσει, να οικοδομήσει ή να αποκρύψει καταστάσεις. Η λειτουργία της δραματικής ειρωνείας ως ιωάννειο λογοτεχνικό σχήμα κορυφώνεται στον διάλογο του Ιησού με τους Ιουδαίους και με τον Πιλάτο.
Ακολούθησε η 7η εισήγηση από τον καθηγητή Michael Theobald (της Καθολικής Θεολογικής Σχολής της Τυβίγγης) με θέμα «Μια κοινότητα από “μάρτυρες” (από Ιω 1,7.15 έως 3 Ιω 12): Παρατηρήσεις για τη γένεση του corpus ioanneum επί τη βάσει του Προλόγου». Υποστήριξε ότι η βάση της ιωάννειας γραμματείας ή η πύλη εισόδου σ’ αυτήν αποτελεί ο Πρόλογος του Ευαγγελίου, καθώς από τη μαρτυρία του ενός περνάμε στην επιβεβαίωση του «ἡμεῖς» (όπως ο χορός της αρχαίας τραγωδίας)· ξεκινάμε από τη μαρτυρία του Ανδρέα και καταλήγουμε στη μαρτυρία του Θωμά. Ένας δεύτερος πυλώνας είναι το συλλογικό «εμείς» του 21:24 και 20:30, το οποίο αναφέρεται στην ιωἀννεια κοινότητα, που συνδέεται με το υπαρκτό πρόσωπο «τον πρεσβύτερο» και τη μαρτυρία «ἡμῶν» (3 Ιω 12).
Την τρίτη και τελευταία μέρα του συνεδρίου, Κυριακή 15/9 διαβάστηκαν οι εισηγήσεις οι σχετικές με το φιλοσοφικό υπόβαθρο του κατά Ιωάννην. Πρώτος ο καθηγητής Udo Schnelle (του Πανεπιστημίου Halle-Wittenberg) εισηγήθηκε το θέμα «Φιλοσοφική ερμηνεία του ευαγγελίου του Ιωάννη: Προϋποθέσεις, μέθοδοι και προοπτικές». Ξεκινώντας από το γενικό ερώτημα για το ποια είναι η σχέση των συγγραφέων/κειμένων της ΚΔ με το ελληνορρωμαϊκό περιβάλλον, προχώρησε στις προϋποθέσεις: η θεολογία ως φιλοσοφία / η φιλοσοφία ως θεολογία, καθώς αφενός μεν κάθε φιλοσοφία έχει θρησκευτική δυναμικότητα, αφετέρου δε ο Θεός και η επιτυχημένη ζωή συνιστούν κεντρικά θέματα της αρχαίας φιλοσοφίας και θεολογίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το ζήτημα της θέσης των κδ/κών συγγραφών εντός της αρχαίας ιστορίας της λογοτεχνίας· ειδικά δε το Δ΄ Ευαγγέλιο αναπτύσσει ένα πολύ δημιουργικό σύνολο εικόνων. Ως παραδείγματα για τη φιλοσοφική ερμηνεία του Δ΄ Ευαγγελίου ανέφερε τη σχέση κοσμολογίας και Λόγου, τον όρο αλήθεια και τον ορισμό του Θεού. Σύμφωνα με τον U. Schnelle τα ιωάννεια κείμενα δεν είναι μόνο θρησκευτικά, αλλά και διανοητικά επιτεύγματα.
Στη συνέχεια ο καθηγ. Craig R. Koester (του Luther Seminary στη Μινεσότα) ανέπτυξε το θέμα «"Πνεῦμα": Το φιλοσοφικό περιεχόμενο του όρου και η χρήση του στο ευαγγέλιο του Ιωάννη». Αφού εξέτασε το πνεύμα στις φιλοσοφικές πηγές, προχώρησε στο Δ΄ Ευαγγέλιο και στη σχέση του με τα φιλοσοφικά κείμενα. Αν και το πνεύμα διαδραματίζει έναν ζωτικό ρόλο στον Ιωάννη, συνδέεται με την αναγέννηση του ανθρώπου και αποτελεί δωρεά δια του Ιησού με αποκαλυπτική προοπτική, ωστόσο η σχέση φιλοσοφικής και ιωάννειας κοσμοθέασης παραμένει –για τον C. Koester – ένα ανοικτό ερώτημα.
Ακολούθησε η 10η εισήγηση από τον αναπλ. καθηγητή George Parsenios (του Θεολογικού Σεμιναρίου στο Πρίνστον) με θέμα «"Παρρησίᾳ": Το φιλοσοφικό περιεχόμενο του όρου και η χρήση του στο ευαγγέλιο του Ιωάννη» [Open, Frank Speech” (parrēsia): The Philosophical Content of the Term and Its Use in the Gospel of John]. Μετά τη φιλολογική έρευνα του όρου και του σημασιολογικού του περιεχομένου, διαπιστώνει τη χρήση του ανάμεσα στους αντιπάλους (με θάρρος τους ελέγχει ο Ιησούς), μεταξύ των φίλων (παρρησία και φιλία), και καταλήγει ότι δεν αποτελεί τεχνικό όρο που σημαίνει απλώς «δημόσια, ανοικτά, ξεκάθαρα», αλλά όπως τον χρησιμοποιούν και οι φιλόσοφοι υποδηλώνει την τόλμη και το θάρρος.
Το απόγευμα της τρίτης μέρας του συνεδρίου ξεκίνησε με την εισήγηση της η καθηγήτρια Marianne Meye Thompson (στο Fuller Theological Seminary) με θέμα «"Φῶς": Το φιλοσοφικό περιεχόμενο του όρου και η χρήση του στο ευαγγέλιο του Ιωάννη» [Light” (phōs): The Philosophical Content of the Term and Its Use in the Gospel of John]. Πρόθεσή της ήταν να παρουσιάσει δύο υποδείγματα, ένα κοσμολογικό και ένα επιστημολογικό, για να δούμε τον ρόλο που παίζει το φως στις αρχαίες φιλοσοφικές πηγές (σπήλαιο του Πλάτωνα κ.ά.). Στον Ιωάννη το φως εμφανίζεται στον Πρόλογο, στο 3:19-21 ως αποκαλυπτική δύναμη, στα λόγια του Κυρίου, ο οποίος είναι το φως του κόσμου (8:12· 9:5) και στο τέλος του Α΄ μέρους του Δ΄ Ευαγγελίου (12:35-36.46). Εδώ διαπιστώνεται ότι διακρίνεται ο Ιωάννης από τη φιλοσοφική παράδοση, και σε κάποια σημεία από την ΠΔ, καθώς το φως συνιστά τον απόλυτο σκοπό της γνώσης, και όχι μόνο δείχνει την οδό για την αλήθεια, τη σωτηρία και τη ζωή, αλλά το φως ενσωματώνει όλα αυτά.
Η τελευταία εισήγηση έγινε από τον καθηγητή Jean Zumstein (του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης), ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «"Σημεῖον": Το φιλοσοφικό περιεχόμενο του όρου και η χρήση του στο ευαγγέλιο του Ιωάννη» [Sign” (sēmeion): The Philosophical Content of the Term and Its Use in the Gospel of John]. Τόνισε ότι ο όρος «σημείον» κατανοείται ως σημειωτική έννοια. Ο Ιωάννης τον χρησιμοποιεί σύμφωνα με την πδ/κή-ιουδαϊκή πρωτοχριστιανική παράδοση. Αντικείμενο του σημείου είναι η δόξα (2:11), ενώ τα σημεία έχουν χριστολογικούς συσχετισμούς, καθώς παραπέμπουν στον ιωάννειο Ιησού. Διαπιστώνεται ότι το νόημα των σημείων αγνοείται, με συνέπεια να προκαλούν διχοστασία· αντιβαίνουν στο νομικισμό και συνιστούν εσχατολογικά θαύματα. Με τα σημεία οι άνθρωποι οδηγούνται στην πίστη, αφού αυτά αποτελούν προσκλήσεις για το «πιστεύειν», και ταυτόχρονα αποτελούν μια νέα δόμηση της πίστης, τη μετάβαση από την αρχική στην πλήρη πίστη.
Το σπουδαιότερο από όλα, πέρα των εμπεριστατωμένων και τεκμηριωμένων εισηγήσεων, ήταν η συζήτηση που ακολουθούσε ευθύς αμέσως, όπου διευκρινίζονταν θέσεις και διατυπώνονταν οι προβληματισμοί των συμμετεχόντων. Πολλές φορές η συζήτηση συνεχιζόταν και κατά την ώρα του γεύματος ή του δείπνου. Αξίζει δε να αναφέρουμε ότι η συμμετοχή δύο Ελλήνων καθηγητών από το Πανεπιστήμιο Αθηνών έδωσε τη ευκαιρία στη διεθνή αυτή συνάντηση να διατυπωθούν ανοικτά και ορισμένες λεπτές ορθόδοξες βιβλικές θέσεις, όπως είναι η παρουσία του άσαρκου ή ασώματου Λόγου στην ΠΔ, κ.ά. Εκτός των ανωτέρω δώδεκα εισηγητών, τις εργασίες παρακολούθησε και ο γνωστός ιωαννολόγος ομότ. καθηγ. John Ashton (του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης), ενώ λόγω κωλύματος απουσίασαν οι καθηγητές Jörg Frey (του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης) και Adele Reinhartz (του Πανεπιστημίου της Οττάβα).
Το συέδριο αυτό μας έδωσε την ευκαιρία να προβληματιστούμε σχετικά με διάφορες πτυχές στην έρευνα του Ιωάννη, να ενημερωθούμε για ποικίλες εξελίξεις και νέες προοπτικές, να αναμετρηθούμε και παράλληλα να θαυμάσουμε τις προσπάθειες που γίνονται στην έρευνα του κατά Ιωάννην ευαγγελίου. Το κλείσιμο του Colloquium Ioanneum 2013 έγινε από τους R. Alan Culpepper και J. van der Watt. Ο τελευταίος θα φροντίσει ώστε οι όλες οι εισηγήσεις να εκδοθούν σε ειδικό τόμο από τον εκδοτικό οίκο Mohr Siebeck της Τυβίγγης.
π. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ





Δημοφιλείς αναρτήσεις